تحلیل استراتژیک دالان زنگزور: ارزیابی ریسک‌های ژئوپلیتیک و فرصت‌های مالی - اقتصادی برای ایران در زنجیره تأمین منطقه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دوره حرفه‌ای مدیریت کسب و کار (DBA)، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دکترا، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشجو دکترا، گروه مدیریت مالی، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر قدس، تهران، ایران.

چکیده

منطقه استراتژیک قفقاز جنوبی شاهد تحولات ژئوپلیتیک عمیقی است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها طرح کریدور ترانزیتی زنگزور است. این پژوهش با تمرکز بر منافع ملی ایران و نقش‌آفرینی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله ترکیه، ارمنستان، روسیه و آمریکا، به تحلیل پیامدهای ژئوپلیتیک و اقتصادی اجرای این دالان می‌پردازد. مطالعه حاضر از نوع اکتشافی–تبیینی و با رویکرد ترکیبی متوالی (کیفی–کمّی) انجام شده است. در مرحله نخست، تحلیل محتوای اسناد و بیانیه‌های سیاسی برای استخراج متغیرهای کلیدی انجام شد؛ سپس داده‌های به‌دست‌آمده در قالب ماتریس SWOT به‌منظور شناسایی عوامل داخلی و خارجی دسته‌بندی گردید؛ در گام نهایی، نتایج این تحلیل‌ها به‌عنوان ورودی تحلیل سناریو برای شبیه‌سازی پیامدهای مالی و ژئوپلیتیک آینده به‌کار رفت.
یافته‌ها نشان می‌دهد که در بدبینانه‌ترین سناریو، اجرای کامل کریدور زنگزور می‌تواند با انحراف ترافیک ترانزیتی، سالانه موجب زیان خالص حدود ۴۵ میلیون دلاری برای ایران شده و شاخص ریسک ژئوپلیتیک کشور (در مقیاس پنج‌درجه‌ای طراحی‌شده در چارچوب تحلیل سناریو) را به سطح بحرانی (۵ از ۵) برساند. در مقابل، در سناریوی مشارکت فعال، ایران می‌تواند با حفظ و حتی افزایش حجم ترانزیت، به سود خالص سالانه ۱۰۵ میلیون دلاری و ریسک ژئوپلیتیک پایین (۲ از ۵) دست یابد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که تهدید دالان زنگزور برای ایران قطعی نیست و تبدیل آن به فرصت، مستلزم اتخاذ راهبردی فعال دو وجهی است: نخست، دیپلماسی تهاجمی برای نهادسازی و تضمین سهم ایران در نظم ترانزیتی جدید، و دوم، سرمایه‌گذاری هدفمند در ارتقای زیرساخت‌های مرزی و مسیرهای جایگزین مانند کریدور ارس.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Strategic Analysis of the Zangzor Corridor: Assessing Geopolitical Risks and Financial-Economic Opportunities for Iran in the Regional Supply Chain

نویسندگان [English]

  • Meisam Shahverdi 1
  • Afshin Khakbaz 2
  • Masoud Bazrafkan 3
1 Ph.D. Candidate, Doctorate in Business Administration (DBA), Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Ph.D., Department of Political Science, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Ph.D. Candidate, Department of Financial Engineering, Qods City Branch, Islamic Azad University, Qods City, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The strategic South Caucasus region is undergoing significant geopolitical transformations, notably with the proposed Zangezur transit corridor. This study focuses on Iran’s national interests and the role of regional and extra-regional actors—including Turkey, Armenia, Russia, and the United States—in assessing the corridor’s geopolitical and economic impacts. The research is exploratory–explanatory, employing a sequential mixed-methods design (qualitative → quantitative). In the first phase, content analysis of political documents and statements identified key variables; these were then categorized using a SWOT matrix to classify internal and external factors. Finally, the results served as inputs for scenario analysis to simulate potential financial and geopolitical outcomes. Findings show that, in the pessimistic scenario, full implementation of the corridor could divert regional transit flows, causing an estimated annual net loss of USD 45 million for Iran and raising its geopolitical risk index (five-level scale designed within this study) to a critical level (5/5). In contrast, under an active participation scenario, Iran could maintain or increase its transit volume, achieving an annual net profit of USD 105 million with a low risk level (2/5). The study concludes that the Zangezur corridor does not represent an inevitable threat; rather, transforming it into an opportunity requires a dual proactive strategy: (1) assertive diplomacy to institutionalize Iran’s role in the emerging transit order, and (2) targeted investment to enhance border infrastructure and develop alternative routes such as the Aras corridor.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zangezur Transit Corridor
  • Geopolitical Analysis
  • Iran's National Interests
  • Security Risk
  • Adaptive Strategy