ارزیابی تجربی پیوند عدم‌قطعیت‌ها و امنیت انرژی در ایران: شواهد سری‌زمانی (1996–2023)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد انرژی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ایران.

چکیده

باتوجه‌به نقش فزاینده امنیت انرژی در پایداری اقتصادی و تاب‌آوری ساختارهای عرضه، شناسایی عوامل تضعیف‌کننده آن در اقتصادهای وابسته به انرژی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش باهدف پر کردن شکاف موجود در ادبیات، به ارزیابی تجربی تأثیر دو منشأ کلیدی نااطمینانی، شامل عدم‌قطعیت اقتصادی جهانی و عدم قطعیت سیاست‌های اقلیمی، بر امنیت انرژی ایران طی دوره 1996–2023 می‌پردازد. برای سنجش عدم‌قطعیت اقتصادی از شاخص عدم‌قطعیت جهانی (WUI) و برای عدم‌قطعیت اقلیمی از شاخص عدم‌قطعیت سیاست‌های اقلیمی استفاده شده است. شاخص ریسک امنیت انرژی نیز بر اساس داده‌های رسمی بخش انرژی استخراج و به‌عنوان نماینده وضعیت امنیت انرژی به‌کار رفته است. پس از بررسی مانایی و وجود رابطه بلندمدت، مدل‌های حداقل مربعات کاملاً اصلاح‌شده و حداقل مربعات پویا برای برآورد اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدت مورد استفاده قرار گرفتند.
نتایج نشان می‌دهد افزایش عدم‌قطعیت اقتصادی اثر منفی و معناداری بر امنیت انرژی دارد، به‌گونه‌ای که یک واحد افزایش در شاخص عدم‌قطعیت اقتصادی موجب کاهش امنیت انرژی به میزان (1/53-) در بلندمدت می‌شود. همچنین عدم‌قطعیت سیاست‌های اقلیمی اثر منفی کوتاه‌مدتی بر امنیت انرژی دارد (0/12-) هرچند در بلندمدت از طریق ارتقای کارایی مصرف و تسهیل گذار انرژی می‌تواند نقش بهبوددهنده ایفا کند. متغیرهای کنترلی شامل تولید ناخالص داخلی، تجارت و شهرنشینی نیز اثر منفی بر امنیت انرژی نشان می‌دهند که بیانگر فشار فزاینده تقاضا و مصرف انرژی بر ظرفیت‌های موجود است. یافته‌های این مطالعه بر ضرورت طراحی سیاست‌های هماهنگ اقتصادی و اقلیمی، اتخاذ رویکردی مرحله‌ای در اصلاحات انرژی و تقویت زیرساخت‌های تاب‌آور تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Empirical Assessment of the Nexus Between Uncertainties and Energy Security in Iran: Time-Series Evidence (1996–2023)

نویسندگان [English]

  • Somaye Fatehi 1
  • Yaser Zolqadr 2
  • Samad Hekmati Farid 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Economic Sciences, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Urmia, Iran.
2 M.A. Candidate, Department of Energy Economics, Faculty of Economics, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Economic Sciences, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Iran.
چکیده [English]

Given the growing importance of energy security in sustaining macroeconomic stability and ensuring resilient energy supply systems, identifying the key uncertainty-driven risks has become crucial, particularly for energy-dependent economies. This study addresses an existing gap in the literature by empirically examining the impact of two major sources of uncertainty—global economic uncertainty and climate policy uncertainty—on Iran’s energy security over the period 1996–2023. Economic uncertainty is measured using the World Uncertainty Index (WUI), while climate policy uncertainty is captured through the Climate Policy Uncertainty Index. An energy security risk index, constructed from official national energy data, is employed as the proxy for Iran’s energy security. After conducting unit-root and cointegration tests, the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) and Dynamic Ordinary Least Squares (DOLS) estimators are applied to identify both long-run and short-run effects.
The findings reveal that higher economic uncertainty exerts a significant negative effect (–1.53) on energy security by reducing investment, increasing supply costs, and undermining system stability. Climate policy uncertainty also exerts a short-run negative effect (–0.12) on energy security, although it may enhance long-term sustainability by encouraging efficiency improvements and energy-transition incentives. The control variables—GDP, trade, and urbanization—also display negative impacts, indicating intensifying demand-side pressures on existing energy infrastructure. The results highlight the need for coordinated economic–climate policy design, a phased approach to energy reforms, and strengthened energy infrastructure to mitigate uncertainty-driven risks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Energy Security
  • Economic Uncertainty
  • Climate Policy
  • Energy Sustainability