اثرات افزایش قیمت حامل‌های انرژی بر متغیرهای اقتصاد کلان ایران: رویکردی در راستای توسعه پایدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.

چکیده

در سال‌های اخیر، اصلاح قیمت حامل‌های انرژی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران تبدیل شده است. با وجود تلاش‌های دولت برای بهبود بهره‌وری تولید و مصرف انرژی و کاهش هزینه‌های یارانه‌ای، اجرای سیاست‌های اصلاحی با موانع متعددی از جمله تبعات اجتماعی، اقتصادی و محدودیت‌های اجرایی مواجه بوده است. این مطالعه با هدف بررسی اثرات اقتصادی یارانه‌های انرژی، به تحلیل پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت اصلاح قیمت حامل‌های انرژی با استفاده از مدل تعادل عمومی پویای تصادفی می‌پردازد.
نتایج مدل نشان می‌دهد که افزایش قیمت حامل‌های انرژی در کوتاه مدت منجر به کاهش در تولید، مصرف، سرمایه‌گذاری و اشتغال می‌شود که این اثرات عمدتا ناشی از شوک هزینه‌ای وارده به بنگاه ها و کاهش درآمد واقعی خانوارها است. یارانه‌های انرژی معمولا قیمت داخلی انرژی را پایین‌تر از قیمت جهانی نگه‌ می‌دارد و شکافی ایجاد می‌کند که تصمیمات مصرف و سرمایه‌گذاری را تحریف می‌کند. در بلندمدت با تعدیل تدریجی نسبت قیمت داخلی انرژی به قیمت جهانی (فوب خلیج فارس)، قدرت سیگنال‌دهی قیمت‌های انرژی افزایش می‌یابد. با افزایش نسبت قیمت انرژی خانوار به قیمت جهانی از 4/0 به 6/0، تولید کل در بلندمدت تا 0/4 درصد افزایش می‌یابد و مصرف انرژی خانوار تا 2/32 درصد کاهش می‌یابد. اصلاح تدریجی یارانه‌ها همراه با پرداخت‌های جبرانی هدفمند، اثرات منفی کوتاه‌مدت را کاهش داده و در بلندمدت کارایی اقتصادی و کاهش قاچاق را بهبود می‌بخشد. این مطالعه نشان می‌دهد که اصلاح یارانه‌های انرژی، به کاهش مصرف ناکارآمد انرژی، بهبود عدالت اجتماعی و تحقق اهداف توسعه پایدار مانند انرژی پاک و کاهش نابرابری کمک می‌کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effects of Energy Price Increases on Iran’s Macroeconomic Variables: An Approach towards Sustainable Development

نویسندگان [English]

  • Amir Alemi 1
  • Mehran Mahmoudi 2
  • Hossein Momen 1
1 Ph.D. Candidate, Department of Economics, Faculty of Strategic Management, Supreme National Defense University, Tehran, Iran.
2 M.A., Department of Economics, Faculty of Management and Economics, Sharif University of Technology, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In recent years, energy price reform has become one of the main challenges of economic policymaking in Iran. Despite the government’s efforts to improve energy efficiency and reduce subsidy costs, the implementation of reform policies has faced many obstacles, including social and economic consequences and administrative constraints. This study analyzes the short-term and long-term consequences of energy price reform using a dynamic stochastic general equilibrium (DSGE) model.
The results of the model show that a rise in energy prices leads to a decrease in production, consumption, investment, and employment in the short-term. These effects are mainly due to the cost shocks to firms and a decrease in the real household incomes. Energy subsidies usually keep domestic prices below world prices, creating a gap that distorts consumption and investment decisions. In the long run, as the domestic-to-world price ratio (based on the Persian Gulf FOB price) adjusts gradually, the signaling power of energy prices will increase.  When the ratio of household energy prices to world prices increases from 0.4 to 0.6, total production rises by 4.0% in the long run, and household energy consumption falls by 32.2%. Gradual subsidy reform combined with targeted compensatory payments reduces the short-term negative effects and, in the long-term, improves economic efficiency and reduces energy smuggling. This study shows that reforming energy subsidies helps reduce inefficient energy consumption, improves social equity, and the fulfillment of sustainable development goals like clean energy and reduction of inequality

کلیدواژه‌ها [English]

  • Energy subsidies
  • Energy Efficiency
  • Energy price reform
  • Dynamic Stochastic General Equilibrium Model

مراجع

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (۱۴۰۴( . قابل دسترسی در آدرس:
https://cbi.ir/section/1378.aspx
دفتر برنامه‌ریزی و اقتصاد کلان برق و انرژی. (1404). قابل دسترسی در آدرس:
https://pep.moe.gov.ir
رفیعی، سودابه ؛ سیدنورانی، سید محمدرضا و محمدی، تیمور. (1403). بررسی اصلاح یارانه سوخت بر توزیع درآمد در کشور ایران. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 1(4)، 1-36.
زروکی، شهریار؛ محنت فر، یوسف، ملاتبار و فیروزجایی، فاطمه. (1402). تحلیل اثر شدت و قیمت حامل های انرژی بر رفاه اقتصادی در ایران. فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی. 19(78)، ۱-۳۹.
سمیعی‌نسب، مصطفی. (1402). یارانه انرژی در ایران و تبعات آن. ماهنامه امنیت اقتصادی، 11(5)، 49-56.
مرکز آمار ایران (1404). قابل دسترسی در آدرس:
https://amar.org.ir/energy-statistics
مدنی‌زاده، سیدعلی و ابراهیمیان، مهران. (1396). طراحی و کالیبراسیون مدل تعادل عمومی پویای پایه برای اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 25(84)، 7-42.
مدنی‌زاده، سیدعلی و ابراهیمیان، مهران. (1399). مدلسازی آزادسازی قیمت‌های انرژی در اقتصاد ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصاد و برنامه ریزی، 25(4)، 5-46.
نفیسی، محمدرضا. (۱۳۹۹). اصلاح قیمت حامل‌های انرژی: یک مدل تعادل عمومی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شریف، ایران.
ورهرامی، ویدا و فولادی، ملیکا. (۱۴۰۲). تحلیل سیاستی واکنش تابع تولید و توابع تقاضای نیروی کار و سرمایه کارگاه‌های صنعتی بزرگ منتخب به افزایش قیمت حامل‌های انرژی. اقتصاد و تجارت نوین، 173-196.
ورهرامی،ویدا و جهان‌تیغ، یگانه. (۱۴۰۳). عوامل تأثیرگذار بر اختلاف قیمت بنزین در داخل کشور و فوب خلیج فارس و تأثیر این اختلاف بر شاخص نابرابری ضریب اتکینسون در ایران. مطالعات اقتصاد بخش عمومی، 3(2)، ۳۰۱–۳۳۲.
Blanchard, O. J., & Galí, J. (2007). The macroeconomic effects of oil shocks: Why are the 2000s so different from the 1970s? National Bureau of Economic Research.
 
Bodenstein, M., Erceg, C. J., & Guerrieri, L. (2008). Optimal monetary policy with distinct core and headline inflation rates. Journal of Monetary Economics, 55, S18–S33.
Christiano, L. J., Eichenbaum, M., & Evans, C. L. (2005). Nominal rigidities and the dynamic effects of a shock to monetary policy. Journal of Political Economy, 113 (1), 1–45.
Dhawan, R., & Jeske, K. (2008). Energy price shocks and the macroeconomy: The role of consumer durables. Journal of Money, Credit and Banking, 40 (7), 1357–1377.
Ferguson, R., Wilkinson, W., & Hill, R. (2000). Electricity use and economic development. Energy Policy, 28 (13), 923–934.
Gangopadhyay, S., Ramaswami, B., & Wadhwa, W. (2005). Reducing subsidies on household fuels in India: How will it affect the poor? *Energy Policy, 33*(18), 2326–2336.
Guillaume, D., Zytek, R., & Farzin, M. R. (2011). Iran: The chronicles of the subsidy reform, (IMF Working Paper No. 11/167). International Monetary Fund.
Hamilton, J. D. (1983). Oil and the macroeconomy since World War II. Journal of Political Economy, 91 (2), 228–248.
International Energy Agency. (2025). Fossil fuel subsidies. https://www.iea.org/topics/fossil-fuel-subsidies
International Institute for Sustainable Development. (2025). GSI resources. https://www.iisd.org/gsi/resources
Jiang, Z., Ouyang, X., & Huang, G. (2015). The distributional impacts of removing energy subsidies in China. China Economic Review, 33, 111–122.
Karanfil, F., & Li, Y. (2015). Electricity consumption and economic growth: Exploring panel-specific differences. Energy Policy, 82, 264–277.
Kebede, B. (2006). Energy subsidies and costs in urban Ethiopia: The cases of kerosene and electricity. Renewable Energy, 31 (13), 2140–2151.
Kilian, L. (2008). The economic effects of energy price shocks. Journal of Economic Literature, 46 (4), 871–909.
Kim, I.-M., & Loungani, P. (1992). The role of energy in real business cycle models. Journal of Monetary Economics, 29 (2), 173–189.
Kraft, J., & Kraft, A. (1978). On the relationship between energy and GNP. The Journal of Energy and Development, 3, 401–403.
Madanizadeh, S. A., & Mahmoudi, M. (2024). The role of financial constraints and monetary policy in energy price increases: DSGE approach. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.4780499
Odusanya, O. S. E., Ferguson, O., & Chuke, P. I. (2025). Implications of fuel subsidy removal on the Nigerian economy. Manuscript in preparation.
Salehi-Isfahani, D., Wilson Stucki, B., & Deutschmann, J. (2015). The reform of energy subsidies in Iran: The role of cash transfers. Emerging Markets Finance and Trade, 51 (6), 1144–1162.
Stiglitz, J. E. (2013). A neoclassical analysis of the economics of natural resources. SSRN.
Tsani, S. Z. (2010). Energy consumption and economic growth: A causality analysis for Greece. Energy Economics, 32 (3), 582–590.
Yau, R., & Chen, G.-H. (2021). Assessing energy subsidy policies in a structural macroeconomic model. Energy Economics, 103, 105509.
Zhang, F. (2015). Energy price reform and household welfare: The case of Turkey. The Energy Journal, 36 (2), 71–96.
فصلنامه اقتصاد دفاع و توسعه پایدار
دوره 11، شماره 39
اردیبهشت 1405
صفحه 113-144

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار