انجمن علمی اقتصاد دفاع ایران فصلنامه اقتصاد دفاع و توسعه پایدار 3060-7531 11 41 2026 09 23 Identifying Strategies for Countering the Economic Dimension of Hybrid Warfare against the Islamic Republic of Iran شناسایی راهکارهای مقابله با بعد اقتصادیِ جنگ ترکیبی علیه جمهوری اسلامی ایران 63 87 4119 FA محمود عسگری استادیار، گروه امنیت داخلی، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران. ذبیح اله عاشوری استادیار، گروه امنیت داخلی، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران. محمد عباسیان دانشجوی دکترا، گروه امنیت داخلی، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران. Journal Article 2025 11 20 Hybrid warfare is one of the most complex forms of threat to national security. In recent years, Iran has faced various dimensions of hybrid warfare, particularly its economic dimension. This study aims to identify effective strategies for countering the economic threats associated with hybrid warfare against the Islamic Republic of Iran. Existing trends indicate significant vulnerabilities in this area, highlighting the importance of addressing the economic dimension of hybrid warfare. The rationale for this study stems from the lack of systematically developed, scientifically grounded and actionable strategies for countering the economic dimension of hybrid warfare, indicating a significant research gap in this field. Accordingly, this study employs a mixed-methods approach (quantitative-qualitative) to examine the major economic threats associated with hybrid warfare against Iran over the past decade.<br />Based on the findings obtained from a researcher-developed questionnaire, more than 85% of respondents identified international sanctions, targeted currency warfare, economic instability, supply-chain disruptions, and cyberattacks against financial infrastructure as major economic threats. The findings further indicate that strengthening economic diplomacy, developing alternative markets, establishing alternative financial mechanisms, developing and implementing economic resilience policies with an emphasis on domestic production, reducing dependence on imports, enhancing economic resilience, strengthening cybersecurity across various economic sectors, and educating and raising awareness among economic actors regarding hybrid-warfare threats can constitute key strategies for reducing Iran’s vulnerability to the economic dimension of hybrid warfare. The study emphasizes the need for a comprehensive and multidimensional strategy, supported by effective coordination among government agencies and private-sector institutions. جنگ ترکیبی یکی از پیچیده‌ترین اشکال تهدید علیه امنیت ملی است. ایران نیز طی سال‌های اخیر با ابعاد مختلف چنین جنگی، بویژه در بعد اقتصادیِ آن مواجه بوده است. این مقاله با هدف شناسایی راهکارهای مؤثر برای مقابله با تهدیدات اقتصادیِ جنگ ترکیبی علیه ج.ا.ایران انجام شده است. روندهای موجود نیز نشان از آسیب پذیری نظام در این زمینه داشته و دشمن همچنان روی این مسئله تأکید دارد. بنابراین اهمیت و ضرورت تحقیق ناشی از این مسئله است که راهکارهای اجرایی مبتنی بر روش های علمی در جهت مقابله با بعد اقتصادی جنگ ترکیبی تدوین نشده و به نظر در این زمینه خلاء جدی وجود دارد؛ لذا در این پژوهش با استفاده از روش آمیخته (کمی-کیفی) تلاش شده تا مهمترین تهدیدات اقتصادی جنگ ترکیبی علیه ایران در قلمرو زمانی 10 ساله ‌اخیر بررسی شود.<br />بر اساس یافته‌های حاصل از پرسشنامه محقق ساخته بیش از 85 درصد پاسخ دهندگان تهدیدات این حوزه را شامل تحریم‌های بین‌المللی، جنگ ارزی هدفمند، بی‌ثباتی، اختلال در زنجیره تأمین و حملات سایبری به زیرساخت های مالی دانسته‌اند. همچنین نتایج نشان می‌دهد تقویت دیپلماسی اقتصادی، توسعه بازارهای جایگزین، ایجاد سازوکارهای جایگزین مالی، توسعه و اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی با تأکید بر تولید داخلی، کاهش وابستگی به واردات، افزایش تاب‌آوری اقتصادی، ارتقاء امنیت سایبری در بخش‌های مختلف اقتصادی و آموزش و آگاهی‌بخشی به فعالان اقتصادی در حوزه تهدیدات جنگ ترکیبی می‌تواند از جمله راهکارهای کلیدی برای کاهش آسیب‌پذیری ایران در برابر جنگ اقتصادی باشد. این مطالعه بر لزوم اتخاذ راهبردی جامع و چند بعدی همراه با هماهنگی بین نهادهای دولتی و خصوصی تأکید دارد. https://eghtesad.sndu.ac.ir/article_4119_b1f63fe90a96672e7d2a2a38b34fbf08.pdf